drukuj
zmień rozmiar czcionki
Pamiętajmy o jednym, środki kontrastowe należy zawsze traktować jak lek, substancję obcą dla organizmu, a więc mogącą powodować objawy uboczne. Dotyczy to wszystkich środków kontrastowych. Związane jest to z indywidualną wrażliwością chorego na dana substancję. Oceniając nowe związki, obok ich przydatności klinicznej, zawsze musimy ocenić jak często i z jakim prawd
 |  | |
| podobieństwem powodują one objawy uboczne. Jak wykazują obserwacje generalnie najczęściej tego typu objawy powodują środki stosowane w radiologii, znacznie rzadziej środki stosowane w medycynie nuklearnej.
Objawy niepożądane, czy wręcz toksyczne wiążą się z różnymi mechanizmami: charakterem substancji czynnej, jej stężeniem, charakterem substancji pomocniczych i ich stężeniem, a nawet z ciśnieniem osmotycznym roztworu. Najczęściej obserwowane są objawy typu alergicznego- wysypka, świąd, obrzęk błon śluzowych itd. Rzadziej występują objawy ze strony układu krążenia- zaburzenia rytmu, zaburzenia w zapisie EKG, zmiany ciśnienia tętniczego. Ponieważ większość związków kontrastowych wydalanych stosunkowo szybko drogą układu moczowego, więc ich stężenie w nerkach jest przeważnie zwiększone (przynajmniej przez jakiś czas). Stąd bierze się kolejna grupa powikłań neurotoksycznych, mogących prowadzić do niewydolności nerek. Wreszcie możemy wyodrębnić swoiste działania niepożądane- związane z cytotoksycznym działaniem na komórki wybranych narządów. Należy również zaznaczyć, że związki te mogą wchodzić w interakcje z lekami przyjmowanymi przez chorego oraz, że niektóre objawy uboczne mogą częściej dotyczyć chorych, u których występują określone choroby. W przypadku większości środków kontrastowych opisuje się możliwość częstego (1/10-100) wystąpienia bólów głowy, zaburzenia ciśnienia, nudności i odczynów w miejscu podania. Do rzadszych objawów (1/100-1000) należą zapalenia noso-gardła, tachykardia, zaburzenia rytmu serca, suchość w ustach, zaburzenia smaku, biegunka, wymioty, ślinotok, bóle brzucha, świąd, uderzenie gorąca, bóle odcinka lędźwiowego, bóle o typie reumatycznym, osłabienie, gorączka, czy wreszcie ból w klatce piersiowej. Do najrzadszych powikłań zaliczamy nadwrażliwość na bodźce czuciowe, zapalenie spojówek, arytmia, nagły spadek powrotu krwi do serca, zaburzenia oddychania, nieotrzymanie stolca i moczu. Powyższe dane dotyczą środków uznanych za bardzo bezpieczne- gadolinowych. Od kilku lat częściej opisywane jest nowe powikłanie- dermatopatia na tle uogólnionego włóknienia, w literaturze opisywana jako Nephrogenic Systemic Fibrosis (NSF). Wystąpienie tego powikłania kojarzy się, z działaniem kontrastów gazolinowych ( pierwsze doniesienia pochodzą z początku XXI w.) Każda ulotka informacyjna zawiera dane dotyczące opisywanych objawów ubocznych. Zawarte są w niej dodatkowe informacje dotyczące wybranych schorzeń, w przypadku których mogą wystąpić szczególne powikłania. W retrospektywnej analizie rejestru PCI Mayo Clinic śmiertelność szpitalna w grupie NK była 10-krotnie większa (22 vs 1,4%, p <0,001). W tym samym rejestrze śmiertelność roczna i 5-letnia u chorych, u których wystąpiło NK, była wyraźnie większa w stosunku do osób bez tego powikłania. Co zatem zrobić, by ochronić pacjenta przed nefropatia kontrastową? Obecnie badania obrazowe bez stosowania środków kontrastowych dostarczają często zbyt mało danych. Tak więc wykluczenie środków kontrastowych z arsenału metod diagnostycznych nie powinno być rozważane. Zysk z badania jest znacznie większy niż ewentualna cena. Ważne jest natomiast, aby środek kontrastowy był stosowany wtedy, gdy jest on z medycznego punktu widzenia niezbędny. Drugim ważnym elementem jest stosowanie tych środków dokładnie ze wskazówkami producenta i danymi z piśmiennictwa. Lekarz radiolog musi ocenić ryzyko i korzyści wynikające z badania z podaniem środka kontrastowego. Traktujmy środki kontrastowe jak lekarstwo, które ma określone wskazania i przeciwwskazania do zastosowania, możliwą do podania dawkę. Co do tej ostatniej, to stosujmy się zawsze do zasady izotopowej ALARA – As Low As Reasonable Achievable. Jak Pan profesor wytłumaczy odległe złe rokowanie chorych, u których doszło do NSF, przecież u większości z nich czynność nerek wraca do normy, a jeśli nawet ulega pogorszeniu, to jego stopień nie jest duży? Odpowiedź na to pytanie nie należy do łatwych. Niewydolność nerek, jest w tych przypadkach przede wszystkim czynnikiem, który powoduje, że środek kontrastowy pozostaje w organizmie chorego dłużej niż normalnie, a więc możliwość jego cytotoksycznego działania na inne tkanki się zdecydowanie zwiększa. W odniesieniu do NSF postuluje się, że środek kontrastowy działa na komórki tkanek gojących się i ulegających remodelingowi- a więc na fibroblasty i fibrocyty. Prawdopodobnie, w wyniku działania środka kontrastowego, komórki te wykazują zwiększona zdolność do tworzenia kolagenu, a z racji faktu, że krążą we krwi- schorzenie ma charakter uogólniony. Na przemiane fibroblastów w fibrocyty wpływają czynniki związane z czynnością nerek. Wykazano, że objaw ten występuje szczególnie u chorych po przebytych operacjach lub incydentach zakrzepowych. Wydaje się, że uszkodzenie komórek endotelialnych jest dodatkowym czynnikiem wywołującym reakcję, której końcowym efektem jest NSF. Możliwe jest również, że środek kontrastowy gromadzi się w większym stopniu (z powodu niewydolności nerek) w tkankach i stąd jego działanie na fibroblasty może ulegać spotęgowaniu. Innym wytłumaczeniem jest np. zakwaszenie tkanek (jako wynik niewydolności nerek) jako czynnik wywołujący zmiany we właściwościach środków kontrastowych. Jakie implikacje kliniczne pociąga za sobą doniesienie o nefrotoksyczności kontrastów gadolinowych? Oczywiście, będzie to ograniczenie ich w stosowaniu u chorych z niewydolnością nerek. Czy zatem nowe, bezkontrastowe metody obrazowania poprawą bezpieczeństwo wykonywanych zabiegów? Jak w sukurs medycynie przyszła technika, by uniknąć stosowania szkodliwego kontrastu? Nowe techniki obrazowania z pewnością pozwolą na ograniczenie zastosowania środków kontrastowych, ale chyba nie spowodują ich wykluczenia. Pamiętajmy, że każda technika przedstawia określona funkcje danego narządu. Obecnie stosowane środki kontrastowe przede wszystkim przedstawiają pulę krwi i ewentualne zachowanie integralności bariery krew-mózg. Być może nowe techniki pozwolą na przedstawienie tych funkcji bez konieczności podawania środka kontrastowego, ale obecnie nie ma ku temu przesłanek. Czy ich zastosowanie zmniejszy czułość badania? Cóż, wydaje mi się, że jeśli tak by się miało stać, nie będą one stosowane... Dziękuje bardzo za rozmowę. Rozmawiał lek. Kamil Zalewski 29.09.2007 na podstawie artykułuSłowa kluczowe
Kto czytał ten artykułKomentarze
|
